Archiwa tagu: lega

Czy truskawki zawierają kwas pantonowy?

Od razu odpowiadam — truskawki nie zawierają kwasu pantonowego i nie wiem czy cokolwiek go zawiera. Ten problem nieznanego, gorączkowo poszukującego wiedzy internauty wydał mi się bardzo znaczący. Dziś internet dla wielu osób stał się czymś więcej niż jest w rzeczywistości — najwyższym autorytetem, wszechwiedzącą i wszechmogącą osobą, z którą należy utrzymywać stałą relację. Taki wniosek nasuwa mi się po przejrzeniu pytań zapisanych w statystykach odwiedzin. Nie zacytuję wszystkich, ale na niektóre postaram się rzetelnie odpowiedzieć.

Co można zrobić z papieru czerpanego?
Prawie wszystko to, co ze zwykłego papieru. Papier czerpany robi się z pulpy ręcznie czerpanej sitem, w związku z tym posiada kilka właściwości, które predestynują go szczególnie do druków okolicznościowych w technice typograficznej. Primo, jest gruby. Secundo, ma fakturę sita, którym go czerpano. Tertio, posiada nieregularne krawędzie, których zwykło się nie obrównywać.

Co to jest akcydens?
Druk ulotny, przeciwieństwo druku zwartego, np. ulotka, folder, afisz itp.

Co to jest akronim?
Skrótowiec, szczególna postać skrótu złożonego z pierwszych liter bądź sylab skracanych słów, ewentualnie sylab utworzonych od pierwszych liter, np. Bartimpex, PKO albo Pekao itp.

Co to jest antykwa jednoelementowa?
Pismo drukarskie o klasycznym kształcie glifów, nie posiadające kontrastu (antykwa linearna), tzn. wszystkie elementy litery są tej samej grubości (optycznej), może być bezszeryfowa (grotesk) lub szeryfowa (egipcjanka). Sam termin ‹antykwa› posiada kilka znaczeń, zależnych od kontekstu.

Co to jest apla?
Zadrukowana, jednolita płaszczyzna o całkowitym kryciu.

Co to jest arkusz drukarski?
Jednostka obliczeniowa stosowana w poligrafii oznaczająca a) arkusz papieru w formacie A2 lub B2, zadrukowany dwustronnie dowolną liczbą kolorów lub b) arkusz papieru, na którym wydrukowano 16 kolumn.

Co to jest arkusz wydawniczy?
Jednostka obliczeniowa stosowana w poligrafii i edytorstwie, równa 40 000 znaków (łącznie ze spacjami) tekstu ciągłego lub 700 wierszom (w tym pustych) w przypadku tekstu wierszowanego, lub 3000 cm kw. ilustracji.

Co to jest bigowanie?
Przegniatanie papieru, częściej kartonu (czyli papieru o wyższej gramaturze), pozostawiające na arkuszu wgłębienia ułatwiające późniejsze falcowanie.

Co to jest chorągiewka?
W typografii: niewyrównana krawędź łamu.

Co to jest druk zwarty?
Druk wielostronicowy w oprawie twardej, broszurowej bądź zeszytowej.

Co to jest drukarnia dziełowa?
Drukarnia produkująca książki (dzieła).

Co to jest falcerka?
Urządzenie do automatycznego falcowania.

Co to jest falcowanie?
Zaginanie arkusza w celu uzyskania legi (składki) lub folderu.

Co to jest forma drukowa?
Matryca, nośnik rysunku, który zostanie wydrukowany.

Co to jest impozycja?
Właśc. ‹montaż›, ułożenie kolumn we właściwym szyku na arkuszu montażowym, montaż może być ręczny (np. na arkuszu astralonu) lub elektroniczny (w programie komputerowym).

Co to jest justowanie?
Wyrównywanie łamu — np. do lewej, do prawej lub obustronne — słowo ‹justowanie› użyte bez kontekstu oznacza wyrównanie obustronne.

Co to jest kapitałka?
Tkana tasiemka z okrągłym występem, przyklejana do górnej i dolnej krawędzi bloku w oprawie twardej, spełnia rolę wzmacniająca i ozdobną.

Co to jest kolumna jednołamowa?
Taka, na której jest tylko jeden łam, najczęściej występuje w książkach, w przeciwieństwie do kolumny wielołamowej w gazetach.

Co to jest kursywa?
In. ‹italika›, pismo drukarskie o kształtach glifów nawiązujących do pisma ręcznego, nie zawsze pochylone, często jako odmiana włączane razem z antykwą do rodziny pism.

Co to jest lega?
In. ‹składka›, najczęściej krzyżowo sfalcowany arkusz książki.

Co to jest liniatura?
Liczba linii rastra w centymetrze lub calu.

Co to jest linotyp?
Maszyna do składu gorącego, obsługiwana przez składacza-linotypistę, odlewająca całe wiersze.

Co to jest majuskuła i minuskuła?
Wielka i mała litera.

Co to jest merla?
Sztywna, mocno zaklejona gaza przytwierdzona do grzbietu w oprawie twardej.

Co to jest nakład?
Liczba wydrukowanych egzemplarzy.

Co to jest oprawa broszurowa?
Tzw. oprawa miękka.

Co to jest ornament?
Powtarzalny motyw zdobniczy, często roślinny.

Co to jest pagina?
Numer stronicy lub dodatkowy opis, jak nazwisko autora czy tytuł rozdziału itp. (pagina żywa).

Co to jest papier ilustracyjny?
Papier niepowlekany o wysokich parametrach technicznych: bezdrzewny, satynowany, mocno zaklejony i wypełniony, o wysokiej białości i nieprzezroczystości.

Co to jest skład gorący?
Technologia składania w ołowiu przy zastosowaniu maszyn (np. linotyp, monotyp), w przeciwieństwie do składu ręcznego, czcionki bądź wiersze były odlewane w trakcie (lub niedługo po) pracy składacza, a w związku z tym gorące.

Co to jest stronica redakcyjna?
Stronica książki zawierająca metrykę wydawniczą (np.: tytuł oryginału, nazwisko tłumacza, redaktora, redaktora technicznego, korektora, ilustratora itd.) często, choć nie zawsze w połączeniu z metryką drukarską (firma, adres, nakład, informacje technologiczne).

Co to jest stronica tytułowa?
Stronica zawierająca tytuł dzieła.

Co to jest szpalta
Złożony ale jeszcze nie połamany tekst.

Co to jest szrafunek?
Kreskowanie, np. w heraldyce różne szrafunki w tle zastępują przyporządkowane im barwy, ze szrafunkiem najczęściej jednak można spotkać się w grafice warsztatowej (miedzioryt itp.), gdzie przy jego pomocy artysta wydobywa światłocień.

Co to jest tracking w drukarstwie?
Właśc. ‹spacjowanie›, jednolite powiększenie odstępów międzyliterowych w słowie.

Co to są cyfry nautyczne?
Nautyczne czyli pływające, cyfry z wydłużeniami górnymi i dolnymi, podobnie jak w minuskułach. Przeciwieństwem są cyfry tabelaryczne, które wysokością odpowiadają wielkim literom.

Czy typografia jest częścią naszego życia?
Tak.

Czym różni się inkunabuł od starodruku?
Datą wydania. Pierwszy wydrukowano w drugiej połowie XV wieku, drugi w XVI—XVIII wieku.

Czym różni się kapitalik od wersalika?
Wysokością, która w kapitalikach zbliża się (jest taka sama lub nieco wyższa) do małych liter, rysunek glifów w obu pozostaje taki sam.

Czym różni się stronica od strony?
W potocznym rozumieniu niczym, jednak ściśle rzecz biorąc, mamy tylko dwie strony (choć w geografii aż cztery), np. w manuskryptach i inkunabułach stosowano ‹foliację›, numerując tylko karty, z których każda ma stronę recto i verso, podobnie jak papier ma stronę licową i sitową, każdy arkusz drukarski ma też pierwszą i drugą stronę, choć może zawierać szesnaście stronic. W szczególnym przypadku, jakim jest ‹paginacja ciągła› (kontynuowana z poprzedniego tomu) liczba stronic może osiągać kilkadziesiąt i więcej tysięcy.

Czym zajmuje się zecer?
Składaniem lub łamaniem tekstów w ołowiu.

Gdzie możemy spotkać złą typografię?
Wszędzie: w domu, pracy, szkole, na ulicy, w urzędzie, a nawet w książkach.

Ile firetu ma zwykła spacja?
Nikt nie określił obowiązującej normy, wielkość spacji jest regulowana zwyczajem i estetycznym wyczuciem projektanta kroju, kiedyś było to między 1/2 a 1/3 — we współczesnych pismach wartość ta spada nawet do 1/4 firetu.

Kiedy powstała grafika użytkowa
Początek stanowią pierwsze rysunki skalne, a więc w prehistorii.

Książka kaligrafia
Powtarzam za Henrykiem Sakwerdą — Miluše Pokorná: «Kaligrafia. Sztuka pisania» i Mary Noble: «Kaligrafia. Przewodnik dla początkujących».

Kto to jest giser?
Odlewacz czcionek.

Kto wymyślił pismo drukarskie?
Dokładnie nie wiadomo, ale ogromny wkład miał Johannes Gutenberg, który tak dalece rozwinął technologię czcionek, że z jego zdobyczy do dziś korzystają nawet Azjaci.

Który słownik do przenoszenia wyrazów?
Słownik ortograficzny PWN.

Na czym polega fotoskład?
Na maszynowym składaniu tekstu z wykorzystaniem metod fotograficznych, nośnikiem glifów są specjalne fotomatryce.

Najważniejsza książka o typografii
Robert Bringhurst: «Elementarz stylu w typografii».

Typografia znak dzielenia
÷

Różnica między laminowaniem i lakierowaniem
Pierwsze to powlekanie druków folią, drugie — lakierem.

Cudzysłów drugiego stopnia
Najczęściej używamy «cudzysłowów francuskich».

Przeciwieństwo kursywy
Antykwa.

Półpauza na końcu wiersza
Może być, jeśli nie ma innego wyjścia.

Photoshop składanie książki
To bardzo zły pomysł.

Pierwsza polska czcionka drukarska uwzględniająca znaki diakrytyczne
Nowy karakter polski.

Poligraf liczba mnoga
Poligrafowie, względnie w formie deprecjatywnej: poligrafy.

Zmarła osoba w typografii
Za nazwiskiem stawiamy obelisk: †

Nie mogę zrobić kapitalików
Kapitaliki robi projektant kroju, można byłoby sobie poradzić składając wersalikami w odpowiednio mniejszym stopniu, ale to dziadostwo.

Dawno temu w Ameryce

Zainspirowany krótkim wpisem Yvesa Petersa na blogu FontFeed, postanowiłem z grubsza opisać interesujący proces produkcji książki obowiązujący dawno temu w Ameryce, w dużej drukarni typograficznej, a pokazany w filmie „Making Books”, wydanym przez Encyclopaedia Britannica Films Inc. w 1947 roku (w tekście Yvesa polecam uwadze prośbę o wsparcie dzieła pt. „Linotype. The Film”). Zanim jednak trafimy do drukarni, zobaczymy pisarza. Pisarz w ówczesnych czasach pisał, jak to pisarz — prawda?

This man is an author. He writes stories.

Jest jakaś niezwykła magia w oryginalnej narracji. Przecież w kontekście autorskim «pisanie» oznacza przede wszystkim «wymyślanie». W XXI wieku rola pisarza się nie zmieniła i, zasadniczo, określa się tym mianem twórców wymyślających historie przeznaczone do prezentacji w formie tekstu. Ten tekst musi zostać w jakiś sposób utrwalony. Jak widać w pierwszej scenie, nasz autor korzysta z maszyny do pisania.
 Otóż przemysł wydawniczy domagał się od autora niegdyś rękopisu lub maszynopisu. Wynikła z tego taka implikacja, że pisarz-autor musiał być równocześnie zwykłym pisarzem biurowym (może nie zawsze, ale najczęściej). Natomiast dziś, autor jest kimś jeszcze więcej — pisarzem-składaczem — oczekuje się od niego pliku komputerowego z tekstem. Zawód ‹składacza› praktycznie wymarł. Mam na myśli nie tylko ‹zecera›, ale i ‹składacza komputerowego›. Jego obowiązki przejęli autorzy tekstów, redaktorzy, ‹łamacze› lub maszyny (jak np. systemy ‹optical character recognition›, ‹audio character recognition› itp.).

Na filmie Britanniki, maszynopis od pisarza wędruje do ‹linotypisty› — składacza pracującego na linotypie. ‹Linotyp› jest wyposażony w klawiaturę, jednak nie posiada żadnej elektroniki (skonstruowano go przecież w 1885 roku). W czasie składania, z magazynu uwalniane są kolejne matryce (miedziane) i kliny (stalowe). Uformowane w wiersze, stają się formą odlewniczą, w której zostaje odlany ‹wiersz linotypowy›. Natychmiast po odlaniu, matryce zostają rozmontowane i przekazane z powrotem do magazynu — całkowicie automatycznie. Odlew natomiast zostaje wypchnięty na ‹szuflę›, gdzie razem z innymi wierszami tworzy ‹szpaltę›.
 Ciekawostką są kliny wstawiane w miejscu spacji — w składzie linotypowym służą do automatycznego, mechanicznego justowania tekstu. Przed odlaniem wiersza, zostają dopchnięte do oporu, równomiernie powiększając ‹odstępy międzywyrazowe›.
 Szpalty trafiają do innego działu ‹zecerni›, gdzie zostaną ‹połamane› w ‹łamy› i ‹kolumny› przez ‹metrampaża›. Na filmie widać kolumny składające się z jednego łamu, jednak kolumny mogą być, oczywiście, też wielołamowe (jak w gazecie). Widzimy, jak nasz metrampaż wstawia (włamuje) ilustrację, oddzielając ją od tekstu dolną i górną interlinią. Nośnikiem tej ilustracji jest ‹klisza› cynkowa, wykonana metodą chemigraficzną w ‹trawialni› na blasze kilkumilimetrowej grubości. Aby uzyskać tę samą wysokość ‹materiału zecerskiego›, kliszę nakleja się na podkładzie drewnianym lub metalowym.
 W kilku następnych etapach Britannica pokazuje proces przygotowania ‹galwanotypów› (‹elektrotypów›). Cztery kolumny ‹składu› zostają zamknięte w ramie tworząc ‹formę pierwotną›, która służy do wykonania ‹formy pośredniej› — odcisku na sztywnej płycie pokrytej woskiem. Z niej uzyskuje się miedziane ‹formy wtórne› metodą elektrolizy. Proces opracowano w pierwszej połowie XVIII wieku.
 W Polsce częściej stosowano pokrewny, ale o ok. 100 lat starszy proces przygotowania tzw. ‹stereotypów›. Formę pośrednią stanowił odcisk w specjalnie spreparowanym kartonie lub odlew gipsowy. Jako formę wtórną, wykonywano odlew stalowy, żeliwny etc. Formy stereotypowe można przygotowywać w przekroju okrągłym, a więc technologia miała zastosowanie głównie w ‹druku rotacyjnym›.
 Ciekawostka: oba słowa — «stereotyp» i «klisza» — pochodzą właśnie ze slangu poligraficznego, przy czym jako kliszę należy rozumieć formę drukową bądź jej fragment, wykonany w jednolitym kawałku metalu. Tak więc można powiedzieć, że galwanotyp jest szczególną postacią stereotypu, a oba można też bardziej ogólnie nazwać «kliszą» (choć w Polsce utarło się odnosić to pojęcie przede wszystkim do klisz cynkowych). Stąd też nazywanie czegoś, co wychodzi z ‹naświetlarki› kliszą jest nieporozumieniem — chodzi o ‹film› (może być ‹diapozytywem› lub ‹negatywem›)! Technologia stereotypów ułatwiała i zmniejszała koszty druku wysokich nakładów oraz dodruków. Przy dodrukach dodatkowo przyspieszając realizację zamówienia (pominięty etap ponownego składu).
 Wracamy do filmu. W kolejnej scenie galwanotypowe kolumny zostają rozcięte i przekazane maszyniście, który przygotowuje z nich właściwą formę drukową — umieszcza każdą z nich w karetce formowej zgodnie z ‹rozkładem›. Widzimy tu maszynę ‹pełnoformatową›, zdolną drukować 64 kolumny na raz — licząc obie strony arkusza: 128 — co jest równe ośmiu ‹arkuszom drukarskim›!
 Kolejną maszyną w procesie powstawania książki jest ‹falcerka›, a właściwie linia do ‹falcowania›. Jej produktem są ‹legi›, nazywane też ‹składkami›, przekazane następnie do ‹zbierania›. Tu również widzimy nie tyle zwykłą ‹zbieraczkę›, co raczej dużą linię zbierającą. Kolejne etapy: ‹szycie› i cięcie ‹bloków›, po kilka na raz, na nietypowym ‹trójnożu›. W następnych scenach widzimy produkcję okładki: przycięcie tektury, połączenie jej z ‹oklejką› (okleiną), tłoczenie folią metaliczną i — w ostatniej — ‹zawieszanie› bloków (wkładów) — ‹okładkowanie›.
 Znakomita większość polskich drukarń ‹dziełowych› nigdy nie osiągnęła tak wysokiego uprzemysłowienia, jak ten, prezentowany przez Amerykanów w 1947 roku, choć były i takie, którym technologii zazdrościł cały blok komunistyczny. Dziś, niestety, w produkcji dziełowej jesteśmy wciąż (albo wtórnie) raczej zacofani.

Ile to będzie kosztować?

Wczoraj dostałem próbki papieru od nowego dostawcy. W Polsce chyba znany, na Dolnym Śląsku raczej nie — Arctic Paper. Zainteresowała mnie szeroka gama papierów offsetowych Munken — wzorniki w formacie A5, oprawione broszurowo, w każdym pełna gama gramatur z zadrukiem i bez, krótki opis, informacje marketingowe.
 Do pakietu dołączono Przewodnik po papierze niepowlekanym. Wiedzy zawsze za mało, więc Arctic zaliczył u mnie dużego plusa. Co w książce?

przewodnik_po_papierze_okl

 Pierwsza część — czysto marketingowa — koncentruje się na właściwościach papierów Munken, różne podłoża zadrukowane przykładowymi zdjęciami, różnie obrabianymi, poddane różnym procesom wykończeniowym. Można więc obejrzeć zdjęcia w liniaturze 85, 133 czy 175 lpi, różnicę między rastrem tradycyjnym a stochastycznym, złocenie, lakierowanie, tłoczenie, laminowanie, bigowanie. Każdy przykład w miarę szczegółowo opisany. Kolejne rozdziały: Papier, Reprodukcja i druk, Techniki wykończeniowe są w całości dostępne w serwisie www Arctic Paper. W ostatniej części mamy Słowniczek, a w nim około dwustu haseł z dziedziny poligrafii.
 Czy warto tę książeczkę mieć? Oczywiście. Można ją bezpłatnie otrzymać (np. zamawiając telefonicznie) od Arctic Paper, ponadto w serwisie www można zamówić próbki papieru i, co ciekawe, makiety (dostępne kilka rodzajów oprawy), które mogą być pomocne w projektowaniu i planowaniu kosztów.
 Załóżmy, że chcemy wydać grubszą publikację. Skład jest prawie gotowy, papier wybrany, wiadomo, jakiego typu będzie oprawa, klient otrzymał wstępną kalkulację na przygotowanie do druku, ale nie do końca wiadomo, ile pochłonie produkcja.
 Dostawca papieru często podaje cenę za kilogram, należałoby więc przeliczyć ją na arkusze. Jeśli jest znany dokładny format i gramatura papieru, można skorzystać z serwisu obliczeń firmy Cezex. Należy pamiętać, by do nakładu doliczyć zwyżki — każdy proces, w zależności od nakładu, wymaga kilka–kilkanaście procent dodatkowych arkuszy, przewidzianych do zepsucia. Zwyżki określono kiedyś Polską Normą, ale najlepiej ustalić je z drukarnią.
 Cena papieru ustalona, ile za produkcję? Znów można by zapytać w drukarni, ale jeżeli potrzebujemy wiele kalkulacji, zamęczanie pracowników drukarń codziennymi pytaniami o cenę nie jest dobrym pomysłem. Lepiej zapytać raz o algorytm obliczeń i liczyć samodzielnie, ewentualne korekty można przeprowadzić przy składaniu zamówienia. A więc — najczęściej podstawą obliczeń jest nakład brutto (ze zwyżką) i cena za każdy proces proces produkcyjny (np. druk, tłoczenie, wykrawanie, przegniatanie, uszlachetnianie, falcowanie itp.) wyrażona w złotych/groszach za jedną jednostkę nakładu (arkusz, legę, blok, uwaga: w procesach wykończeniowych, jak laminowanie czy lakierowanie bierze się pod uwagę także powierzchnię arkusza). Niekiedy należy doliczyć procesy przygotowawcze (np. diapozytywy, formy drukowe itp.). Drugą metodą jest cena minimalna — stosowana przy mniejszych nakładach.
 Bardziej skomplikowane liczenie ma miejsce przy ustalaniu ceny oprawy druków zwartych. Należy tu wziąć pod uwagę nakład, dodatkowe materiały, objętość w arkuszach i wszystkie procesy wchodzące w jej skład. W przypadku twardej oprawy książki będą to np. materiały: papier na wyklejkę, tektura na okładkę, merla, kapitałka, tasiemka; i procesy: falcowanie, zbieranie, szycie, doklejenie wyklejki i merli, zaokrąglenie grzbietu, obcięcie bloku na trójnożu, przyklejenie tasiemki, przygotowanie okładki (połączenie tektury z okleiną), zawieszenie bloku (okładkowanie — tutaj zostaje doklejona górna i dolna kapitałka), pakowanie i ewentualnie ekspedycja.

Dodatkowe informacje
1. Drużyńska Ada (red. wyd. polskiego) Przewodnik po papierze niepowlekanym. Papier, reprodukcja, drukowanie i techniki wykończeniowe, Artic Paper AB 2002;
ISBN 91-974630-7-8, wersja on-line: polska | szwedzka
2. Serwis próbek i makiet Arctic Paper
3. Serwis obliczeń Cezex