Typografia po polsku

Isto­ta tech­no­logicz­nego wy­na­laz­ku Gu­ten­ber­ga, do­kona­ne­go około 1450 roku, za­wie­ra się nie tyle w idei sto­sowa­nia ru­cho­mej czcion­ki, co głów­nie w o­pra­cowaniu pro­ste­go u­rzą­dze­nia do jej od­le­wa­nia z trwa­łych, me­ta­lo­wych ma­tryc, za­pew­niają­cych po­wta­rzal­ność i­den­tycz­nych pre­cy­zyj­nych od­le­wów.

Po­wyż­sze słowa An­drzeja Tomaszew­skiego po­chodzą z książki pt. „Giserzy czcionek w Pol­sce”, jakże sym­patycz­nie za­dedykowanej współ­czesnemu twórcy pism drukarskich:

Lucae Successori
Andrea magister thypografskiego kunsztu
y zycer y pielgrzym moguncki
fecit

 Książka po­wstawała długo, jed­nak została od­dana do druku na kilka dni przed ubiegłorocz­nym KRAK­Typo, pod­czas którego została publicz­nie za­prezen­towana przez au­tora i uroczy­ście wręczona Łukaszowi Dziedzicowi.
 Za­pewne po­śpiech leży u źródeł pojawiających się gdzie­nie­gdzie drob­nych błędów czy nie­kon­sekwen­cji, ale nie są one istotne.

 An­drzej Tomaszew­ski, przed­stawiając cały po­czet rytow­ników i od­lewaczy czcionek, działających przez stulecia na terenie na­szego kraju, prze­kazuje wiedzę na temat typografii.
 Wła­ściwie nie tylko. Jawiąca się w Giserach historia, może być przy­czyn­kiem do róż­nych roz­ważań, np. mar­ketin­gowych. Okazuje się, że za­wód gisera — po­dob­nie jak współ­czesnego projek­tanta pism — był elitarny, a ci, którzy go wy­konywali naj­lepiej, bar­dzo do­brze prosperowali.
 Czcionka, umiejęt­ność jej produkowania i — co ważne — po­sługiwania się nią, leży u pod­staw na­szej kul­tury, bo to właśnie czcionka była jej głów­nym nośnikiem. Dziś rolę czcionek przejęły fonty, ale na po­sługujących się nimi detepow­cach ciąży rów­nie wielka od­powiedzial­ność. Bądź­cie typografami! Wkładaj­cie w swą pracę całą duszę, a wdzięcz­ność zleceniodaw­ców po­szerzy wam portfele.

 Książkę można za­mawiać bez­pośred­nio u wy­dawcy lub otrzymać ją jako na­grodę w kon­kur­sie, który trwa do godziny 23.00, 6 lutego br.

Tomaszew­ski An­drzej: Giserzy czcionek w Pol­sce, Ogme, War­szawa 2009
In­for­macje i za­kupy ogme​.pl

Od dłuż­szego czasu nosiłem się z za­miarem po­ruszenia tematu typograficz­nych spo­tkań. Myślałem, by na­pisać o Type Camp, ale róż­norakich im­prez tego typu od­bywa się sporo. Dziś więc garść in­for­macji o nie­których z kon­feren­cji i warsz­tatów. Wy­brałem te, które uważam za naj­ciekaw­sze i od­bywają się cyklicz­nie.
 Wspominałem nie­dawno Willa Po­wersa, którego słowa dedykuję wszyst­kim zain­teresowanym typografią.

Jeśli masz okazję, skorzystaj.

ATypI
Pięcio­dniowa kon­feren­cja ATypI (od na­zwy or­ganizatora) od­bywa się do­rocz­nie w róż­nych miastach świata, nie­prze­rwanie od 1957 r. Ostat­nia, pod na­zwą Typ09: the heart of the let­ter, od­była się w sierp­niu w Mek­syku. Promowano ją przy po­mocy ciekawego filmu.

 Obowiązujący język, to an­giel­ski. Międzynarodowy charak­ter spo­tkania i fakt, że czasami może mieć miej­sce cał­kiem nie­daleko, za­chęca do uczest­nic­twa. Dla człon­ków ATypI prze­widziano zniżki. Warto za­poznać się z materiałami wideo z kon­feren­cji w Brigh­ton. Na­stępna od­będzie się w Dublinie.

BachoTeX
Kon­feren­cja stowarzyszenia GUST, którą na stałe związano z miej­scowo­ścią o dźwięcz­nie brzmiącej na­zwie Bachotek. Ma środowiskowe piętno — bywają na niej przede wszyst­kim użyt­kow­nicy TeXa, wy­kłady i warsz­taty do­tyczą głów­nie tego sys­temu. Mimo, że sil­nie ukierun­kowana, jest kon­feren­cją typograficzną. Jakby nie było, TeX służy prze­cież do łamania.

KRAK­Typo
Tę kon­feren­cję zor­ganizowano w Krakowie, po raz pierw­szy w 2008 r. Grupa osób skupionych wokół Akademic­kiego Kursu Typografii — ab­sol­wen­tów i wy­kładow­ców — po­stanowiła działać i… okazało się to bar­dzo skuteczne działanie. Po­dob­nie, jak pod­czas dużych, międzynarodowych spo­tkań, od­bywają się wy­kłady, prezen­tacje i warsz­taty. Za­zwyczaj wszystko w języku pol­skim, acz zdarzają się wyjątki. Ciekawą inicjatywą był kon­kurs na plakat promocyjny.

Lletraferits…
…czyli Typomaniacy — or­ganizowane w Hisz­panii spo­tkania o charak­terze warsz­tatowym, coś w rodzaju week­endu z typografią. Prze­bieg jest sil­nie im­prowizowany, nie ma z góry ustalonego programu — po prostu typomaniacy zjeż­dżają do jakiejś po­siadło­ści na wsi, by przez kilka dni dzielić się do­świad­czeniami typograficz­nymi zwiedzając okolice, prowadząc dys­kurs przy beczce wina czy pod­czas posiłku…

Tipos al na­tural
Można prze­tłumaczyć jako Typo w na­turze. Warto od­notować, ponie­waż to mek­sykań­ska inicjatywa. Do­brze się bawić i uczyć jeden od drugiego. Wszystko, oczywi­ście, po hisz­pań­sku. Dwa słowa dla miesz­kań­ców Ameryki Łaciń­skiej albo osób planujących się tam wy­brać — będzie ciekawie.

Type Camp
Typoobóz, wy­myślony przez Shel­ley Gruen­dler z Kanady, jest or­ganizowany w prze­róż­nych miej­scach, kilka razy w roku. Po­przed­nia edycja miała miej­sce w In­diach, kilka tygo­dni temu. Pod­czas Type Camp można prze­żyć spo­tkanie z typografią w kon­tek­ście lokal­nej kul­tury. Oprócz Azji, Type Camp od­bywa się w Europie, Ameryce Pół­noc­nej i Australii.

TypeCon
To duża kon­feren­cja, od­powied­nik ATypI czy Typo Ber­lin. Ze względu na miej­sce (USA), prze­znaczona raczej dla miesz­kań­ców Ameryki. Or­ganizowana przez SOTA raz w roku, za każ­dym razem w in­nym stanie. Naj­bliż­sza kon­feren­cja będzie miała miej­sce w Los Angeles.

TYPO Ber­lin
Rów­nież duża kon­feren­cja, od­bywająca się co roku w nie­daleko po­łożonym Ber­linie. Or­ganizator, Font­Shop, nadał jej bar­dzo prestiżowy, a rów­nocześnie nowoczesny charak­ter. Za­wsze pojawia się międzynarodowa śmietanka. W przed­dzień edycji 2009 na­kręcono film, do­kumen­tujący nie­zwykłe po­dej­ście do typografii Gemmy O’Brien (Mrs Eaves, pseud.) z Australii.

Do­dat­kowe in­for­macje
ATypI
 www Mek­syk 2009 | po­przed­nie kon­feren­cje
 materiały/​prezentacje wideo, Brigh­ton 2007
 social media Facebook | Flickr (Mexico 2009)
BachoTeX
 www www​.gust​.org​.pl/​b​a​c​h​o​tex
 social media Facebook
KRAK­Typo
 www krak​typo​.pl
 social media Facebook | Twit­ter
Lletraferits
 www (blog) lletraorama​.blog​spot​.com
 materiały/​prezentacje Diego Areso Las revistas: cosas que es­tán llegando [pdf]
 relacje uczest­ników na blogach Cuatrotipos | Baaam
 fotorelacje w ser­wisie Flickr josepatau | La Niña Graphics | Coolebra
 social media Facebook
Tipos al na­tural
 relacje uczest­ników na blogach Grito en la pared
 social media Flickr
Type Camp
 www typecamp​.org
 relacje uczest­ników na blogach I Love Typography | The Font Feed
 fotorelacja Ryana Kirnsa w ser­wisie Flickr 1 | 2 | 3
 social media Facebook | Twit­ter
TypeCon
 www typecon​.com
 social media Facebook | Twit­ter
TYPO Ber­lin
 www typober​lin​.de
 social media Facebook | Flickr | Twit­ter | YouTube

Kalen­darium
30.04 – 04.05 BachoTeX (Bachotek)
20.05 – 22.05 TYPO Ber­lin
22.05 – 28.05 Type Camp Lon­don
18.07 – 23.07 [Type Camp] Book Arts Buf­falo
17.08 – 22.08 TypeCon (Los An­geles)
08.09 – 12.09 ATypI (Dublin)
08.11 – 11.11 (?) KRAK­Typo (Kraków)

Skolar. Pismo za­projek­towane przez Davida Březinę z Czech. David prezen­tował je pod­czas KRAK­Typo i trzeba przy­znać — mimo że po an­giel­sku — był to bar­dzo ciekawy pokaz.

 Jak widać — po­myślany prze­cież, jako pismo dziełowe — do­skonale prezen­tuje się rów­nież na plakatach. Po­siada nie­wielki kon­trast, a rów­nocześnie bar­dzo ciekawy krój. Nieco bar­dziej skon­trastowany Surat — osobny krój z językiem gudżarati (jed­nym z wielu języków urzędowych w In­diach), który rów­nież wpisuje się w rodzinę — można trak­tować jako suplement do Skolara. Cyrylica w pełni od­powiada charak­terem wer­sji łaciń­skiej. Jakże wy­mowne, że to właśnie ją na­grodzono w dwóch tegorocz­nych kon­kur­sach: rosyj­skim Modern Cyril­lic i ar­meń­skim Gran­shan.

 Au­tor bez wąt­pienia do­skonale się zna na typografii mul­tijęzycz­nej. Diakrytykom przez niego za­projek­towanym nie można nic za­rzucić. Świetna cyrylica! W przy­szło­ści pismo zostanie po­szerzone rów­nież o al­fabet grecki.
 Kim jest David Březina? Ukoń­czył in­for­matykę w Masarykova Uniwerzita (Brno, Czechy) oraz projek­towanie pism w Univer­sity of Reading (Reading, Wielka Brytania). Typograf, członek ATypI.
 Obec­nie pracuje, jako nie­zależny projek­tant i kon­sul­tant. Jest ak­tywny w takich dziedzinach, jak: projek­towanie wielojęzycz­nych pism (rów­nież dla języków nie­łaciń­skich), programowanie fon­tów Open­Type, projek­towanie graficzne i typograficzne, kon­sul­tacje związane z pismami drukar­skimi i fon­tami. Okazjonal­nie wy­kłada oraz publikuje na tematy związane z typografią.
 Skolar/​Surat, to projekt jego życia, ciągle udoskonalany i roz­wijany, ale mam na­dzieję, że nie ostatni. To bar­dzo do­bry projekt. Za­łożeniem było stworzenie kroju zop­tymalizowanego do długich, struk­tural­nych tek­stów, bar­dzo czytel­nego w małych stop­niach za­równo w od­mianie prostej, jak i kur­sywie czy kapitalikach, do­brze sprawującego się w publikacjach za­wierających duże ilo­ści ciągłego tek­stu, przy­pisów, in­dek­sów gór­nych i dol­nych, tabel, skom­plikowanych strzałek, jed­nym słowem — naukowego.

 David za­czynał pracę od studiowania takich krojów, jak Ehr­hardt MT, Times New Roman czy Academica, przy­glądał się publikacjom na­ukowym róż­nych wy­daw­nictw, dys­kutował i za­stanawiał się: Jak po­winien wy­glądać taki krój? Czego oczekują na­ukowcy? Do­szedł do na­stępujących wniosków:
— po­żądany stopień pisma to 10 – 11 pkt. o wy­soko­ści x 1,5 mm;
— krój po­winien do­brze się za­chowywać w przy­pisach w stop­niu 7 – 8 pkt. i 1 mm wy­soko­ści x;
— po­winien rzucać się w oczy w sąsiedz­twie ilustracji;
— od­miana gruba musi do­brze działać za­równo w skrótach, jak i długich tek­stach — być może po­trzeba dwóch grubych od­mian, zróż­nicowanych wagą;
— kur­sywa po­winna wy­róż­niać się w skrótach, a rów­nocześnie być czytelna w długich tek­stach;
— krój po­winien za­wierać wy­raziste znaki in­ter­punk­cyjne i na­wiasy, które będą współ­grać i z tek­stem, i cyframi;
— konieczna jest ob­sługa wszyst­kich łaciń­skich języków europej­skich oraz trans­literacji naj­waż­niej­szych języków nie­łaciń­skich (np. chiński/​pinyin, san­skryt etc.);
— punk­tory (bulety), in­deksy górne i dolne muszą być spójne we wszyst­kich wariantach.

 Uwzględ­niając po­wyż­sze po­stulaty, wy­pracował in­teresujący krój szeryfowy, o trochę niejed­noznacz­nej dwuelemen­towo­ści i — jak po­kazują przy­kłady — do­skonale speł­niający po­wzięte za­łożenia. Rzućmy okiem na ar­kusze testowe.

 Sprzedaż prowadzi wy­łącz­nie Type Together. Obec­nie można na­być tylko od­mianę prostą i kur­sywę oraz ich warianty po­grubione — semi-​​bold, bold — w sumie sześć od­mian (bez Surata, cyrylicy, ani trans­literacji). Pakiet kosz­tuje 199 do­larów.
 Cena, dla osób zaj­mujących się edytor­stwem na­ukowym, jest roz­sądna. Publikacje na­ukowe naj­czę­ściej za­wierają grekę — na­wet jeśli tylko pojedyn­cze glify, to wy­padałoby ją mieć całą w tym samym fon­cie — a więc może proszę się wstrzymać z za­kupem do czasu opublikowania wer­sji pro, co na­stąpi w pierw­szym kwar­tale 2010 roku.
 Skolar Pro będzie za­wierał cyrylicę we wszyst­kich warian­tach na­rodowych, grekę w warian­cie po­litonicz­nym i monotonicz­nym oraz (praw­dopodob­nie) ze­staw znaków do trans­literacji. Na­leży jed­nak się spo­dziewać, że zostanie obar­czony wyż­szą ceną.

In­for­macje
David Březina Strona do­mowa
Type Together Dys­trybucja Skolara
Kon­kursy projek­towania pism Modern Cyril­lic | Gran­shan