Typografia po polsku

Książka ide­alna? Musi do­brze le­żeć w ręce, łatwo się otwie­rać, kartki mo­głyby się ob­ra­cać po de­li­kat­nym mu­śnię­ciu pal­cem, po­winna być lekka i miła w do­tyku, ko­niecz­nie ładna, no i żeby się sama czy­tała.
 Kto jesz­cze, oprócz mnie, chce taką książkę? „De­tal w ty­po­gra­fii” Jo­sta Ho­chu­liego sam się nie czyta. Trzeba w niego wło­żyć nieco wy­siłku. Rytm, na­rzu­cany przez au­tora, po­cząt­kowo wy­daje się obcy, ale jest przy­swa­jalny. Po kilku stro­ni­cach można po­czuć się na­wet współ­twórcą książki.
 Nie chcę okra­dać czy­tel­ni­ków z dzie­wi­czej in­tym­no­ści ob­co­wa­nia z tą ksią­żeczką — ko­niecz­nie trzeba ją prze­czy­tać! — po­nie­waż spra­wia ono dużą przy­jem­ność. Ho­chuli przed­sta­wia w niej tra­dy­cję na spo­sób awan­gar­dowy, tak, że na­wet chcąc pod­wa­żyć jego twier­dze­nia, po­zo­sta­jemy z nim w zgo­dzie. W po­dob­nym du­chu wy­po­wie­dział się mój ko­lega, po­li­graf, na te­mat oprawy — Miękka, ale twarda. — Cie­kaw je­stem, ja­kie za­lety znajdą inni czy­tel­nicy.
 Kiedy rok temu pa­dła za­po­wiedź wy­da­nia, za­sta­na­wia­łem się — oglą­da­jąc an­giel­ską i szwaj­car­ską okładkę — jak Ro­bert Oleś po­ra­dzi so­bie z jej pol­ską wer­sją. Czy słowo „w” spad­nie do dru­giego wier­sza, czy też po­zo­sta­nie ra­zem ze sło­wem „De­tal”? Czy w „ty­po­gra­fii” bę­dzie li­ga­tura „fii”, czy nie bę­dzie? Ten pro­jekt zo­stał chyba jed­nak tro­chę spłasz­czony — po­zba­wiony bau­hau­sow­skiego pa­zura — „w” spa­dło do ko­lej­nego wier­sza, a za­miast li­ga­tury (bądź jej braku) po­ja­wiło się coś po­śred­niego — li­ga­tura „fi” z do­da­nym śmiesz­nym „i”.
 Pierw­sze pol­skie wy­da­nie Jo­sta Ho­chu­liego jest nie tylko źró­dłem po­rząd­nej wie­dzy o mi­kro­ty­po­gra­fii, ale też świetną pod­stawą do dys­ku­sji i spo­rów mię­dzy prak­ty­kami. Je­śli komu wola, niech gło­śno komentuje.

In­for­ma­cje i za­kupy w d2d​.pl

Od dłuż­szego czasu no­si­łem się z za­mia­rem po­ru­sze­nia te­matu ty­po­gra­ficz­nych spo­tkań. My­śla­łem, by na­pi­sać o Type Camp, ale róż­no­ra­kich im­prez tego typu od­bywa się sporo. Dziś więc garść in­for­ma­cji o nie­któ­rych z kon­fe­ren­cji i warsz­ta­tów. Wy­bra­łem te, które uwa­żam za naj­cie­kaw­sze i od­by­wają się cy­klicz­nie.
 Wspo­mi­na­łem nie­dawno Willa Po­wersa, któ­rego słowa de­dy­kuję wszyst­kim za­in­te­re­so­wa­nym typografią.

Jeśli masz okazję, skorzystaj.

ATypI
Pię­cio­dniowa kon­fe­ren­cja ATypI (od na­zwy or­ga­ni­za­tora) od­bywa się do­rocz­nie w róż­nych mia­stach świata, nie­prze­rwa­nie od 1957 r. Ostat­nia, pod na­zwą Typ09: the he­art of the let­ter, od­była się w sierp­niu w Mek­syku. Pro­mo­wano ją przy po­mocy cie­ka­wego filmu.

Obo­wią­zu­jący ję­zyk, to an­giel­ski. Mię­dzy­na­ro­dowy cha­rak­ter spo­tka­nia i fakt, że cza­sami może mieć miej­sce cał­kiem nie­da­leko, za­chęca do uczest­nic­twa. Dla człon­ków ATypI prze­wi­dziano zniżki. Warto za­po­znać się z ma­te­ria­łami wi­deo z kon­fe­ren­cji w Bri­gh­ton. Na­stępna od­bę­dzie się w Dublinie.

Ba­cho­TeX
Kon­fe­ren­cja sto­wa­rzy­sze­nia GUST, którą na stałe zwią­zano z miej­sco­wo­ścią o dźwięcz­nie brzmią­cej na­zwie Ba­cho­tek. Ma śro­do­wi­skowe piętno — by­wają na niej przede wszyst­kim użyt­kow­nicy TeXa, wy­kłady i warsz­taty do­ty­czą głów­nie tego sys­temu. Mimo, że sil­nie ukie­run­ko­wana, jest kon­fe­ren­cją ty­po­gra­ficzną. Jakby nie było, TeX służy prze­cież do łamania.

KRAK­Typo
Tę kon­fe­ren­cję zor­ga­ni­zo­wano w Kra­ko­wie, po raz pierw­szy w 2008 r. Grupa osób sku­pio­nych wo­kół Aka­de­mic­kiego Kursu Ty­po­gra­fii — ab­sol­wen­tów i wy­kła­dow­ców — po­sta­no­wiła dzia­łać i… oka­zało się to bar­dzo sku­teczne dzia­ła­nie. Po­dob­nie, jak pod­czas du­żych, mię­dzy­na­ro­do­wych spo­tkań, od­by­wają się wy­kłady, pre­zen­ta­cje i warsz­taty. Za­zwy­czaj wszystko w ję­zyku pol­skim, acz zda­rzają się wy­jątki. Cie­kawą ini­cja­tywą był kon­kurs na pla­kat promocyjny.

Lle­tra­fe­rits…
…czyli Ty­po­ma­niacy — or­ga­ni­zo­wane w Hisz­pa­nii spo­tka­nia o cha­rak­te­rze warsz­ta­to­wym, coś w ro­dzaju week­endu z ty­po­gra­fią. Prze­bieg jest sil­nie im­pro­wi­zo­wany, nie ma z góry usta­lo­nego pro­gramu — po pro­stu ty­po­ma­niacy zjeż­dżają do ja­kiejś po­sia­dło­ści na wsi, by przez kilka dni dzie­lić się do­świad­cze­niami ty­po­gra­ficz­nymi zwie­dza­jąc oko­lice, pro­wa­dząc dys­kurs przy beczce wina czy pod­czas posiłku…

Ti­pos al na­tu­ral
Można prze­tłu­ma­czyć jako Typo w na­tu­rze. Warto od­no­to­wać, po­nie­waż to mek­sy­kań­ska ini­cja­tywa. Do­brze się ba­wić i uczyć je­den od dru­giego. Wszystko, oczy­wi­ście, po hisz­pań­sku. Dwa słowa dla miesz­kań­ców Ame­ryki Łaciń­skiej albo osób pla­nu­ją­cych się tam wy­brać — bę­dzie ciekawie.

Type Camp
Ty­po­obóz, wy­my­ślony przez Shel­ley Gru­en­dler z Ka­nady, jest or­ga­ni­zo­wany w prze­róż­nych miej­scach, kilka razy w roku. Po­przed­nia edy­cja miała miej­sce w In­diach, kilka ty­go­dni temu. Pod­czas Type Camp można prze­żyć spo­tka­nie z ty­po­gra­fią w kon­tek­ście lo­kal­nej kul­tury. Oprócz Azji, Type Camp od­bywa się w Eu­ro­pie, Ame­ryce Pół­noc­nej i Australii.

Ty­pe­Con
To duża kon­fe­ren­cja, od­po­wied­nik ATypI czy Typo Ber­lin. Ze względu na miej­sce (USA), prze­zna­czona ra­czej dla miesz­kań­ców Ame­ryki. Or­ga­ni­zo­wana przez SOTA raz w roku, za każ­dym ra­zem w in­nym sta­nie. Naj­bliż­sza kon­fe­ren­cja bę­dzie miała miej­sce w Los Angeles.

TYPO Ber­lin
Rów­nież duża kon­fe­ren­cja, od­by­wa­jąca się co roku w nie­da­leko po­ło­żo­nym Ber­li­nie. Or­ga­ni­za­tor, Font­Shop, nadał jej bar­dzo pre­sti­żowy, a rów­no­cze­śnie no­wo­cze­sny cha­rak­ter. Za­wsze po­ja­wia się mię­dzy­na­ro­dowa śmie­tanka. W przed­dzień edy­cji 2009 na­krę­cono film, do­ku­men­tu­jący nie­zwy­kłe po­dej­ście do ty­po­gra­fii Gemmy O’Brien (Mrs Eaves, pseud.) z Australii.

Do­dat­kowe in­for­ma­cje
ATypI
 www Mek­syk 2009 | po­przed­nie kon­fe­ren­cje
 materiały/​prezentacje wi­deo, Bri­gh­ton 2007
 so­cial me­dia Fa­ce­book | Flickr (Me­xico 2009)
Ba­cho­TeX
 www www​.gust​.org​.pl/​b​a​c​h​o​tex
 so­cial me­dia Fa­ce­book
KRAK­Typo
 www krak​typo​.pl
 so­cial me­dia Fa­ce­book | Twit­ter
Lle­tra­fe­rits
 www (blog) lle​tra​orama​.blog​spot​.com
 materiały/​prezentacje Diego Areso Las re­vi­stas: co­sas que es­tán lle­gando [pdf]
 re­la­cje uczest­ni­ków na blo­gach Cu­atro­ti­pos | Ba­aam
 fo­to­re­la­cje w ser­wi­sie Flickr jo­se­pa­tau | La Niña Gra­phics | Co­ole­bra
 so­cial me­dia Fa­ce­book
Ti­pos al na­tu­ral
 re­la­cje uczest­ni­ków na blo­gach Grito en la pa­red
 so­cial me­dia Flickr
Type Camp
 www ty​pe​camp​.org
 re­la­cje uczest­ni­ków na blo­gach I Love Ty­po­gra­phy | The Font Feed
 fo­to­re­la­cja Ry­ana Kirnsa w ser­wi­sie Flickr 1 | 2 | 3
 so­cial me­dia Fa­ce­book | Twit­ter
Ty­pe­Con
 www ty​pe​con​.com
 so­cial me­dia Fa­ce­book | Twit­ter
TYPO Ber­lin
 www ty​po​ber​lin​.de
 so­cial me­dia Fa­ce­book | Flickr | Twit­ter | YouTube

Ka­len­da­rium
30.04 – 04.05 Ba­cho­TeX (Ba­cho­tek)
20.05 – 22.05 TYPO Ber­lin
22.05 – 28.05 Type Camp Lon­don
18.07 – 23.07 [Type Camp] Book Arts Buf­falo
17.08 – 22.08 Ty­pe­Con (Los An­ge­les)
08.09 – 12.09 ATypI (Du­blin)
08.11 – 11.11 (?) KRAK­Typo (Kra­ków)

Sko­lar. Pi­smo za­pro­jek­to­wane przez Da­vida Bře­zinę z Czech. Da­vid pre­zen­to­wał je pod­czas KRAK­Typo i trzeba przy­znać — mimo że po an­giel­sku — był to bar­dzo cie­kawy pokaz.

Jak wi­dać — po­my­ślany prze­cież, jako pi­smo dzie­łowe — do­sko­nale pre­zen­tuje się rów­nież na pla­ka­tach. Po­siada nie­wielki kon­trast, a rów­no­cze­śnie bar­dzo cie­kawy krój. Nieco bar­dziej skon­tra­sto­wany Su­rat — osobny krój z ję­zy­kiem gu­dża­rati (jed­nym z wielu ję­zy­ków urzę­do­wych w In­diach), który rów­nież wpi­suje się w ro­dzinę — można trak­to­wać jako su­ple­ment do Sko­lara. Cy­ry­lica w pełni od­po­wiada cha­rak­te­rem wer­sji łaciń­skiej. Jakże wy­mowne, że to wła­śnie ją na­gro­dzono w dwóch te­go­rocz­nych kon­kur­sach: ro­syj­skim Mo­dern Cy­ril­lic i ar­meń­skim Gran­shan.

Au­tor bez wąt­pie­nia do­sko­nale się zna na ty­po­gra­fii mul­ti­ję­zycz­nej. Dia­kry­ty­kom przez niego za­pro­jek­to­wa­nym nie można nic za­rzu­cić. Świetna cy­ry­lica! W przy­szło­ści pi­smo zo­sta­nie po­sze­rzone rów­nież o al­fa­bet grecki.
 Kim jest Da­vid Bře­zina? Ukoń­czył in­for­ma­tykę w Ma­sa­ry­kova Uni­we­rzita (Brno, Cze­chy) oraz pro­jek­to­wa­nie pism w Uni­ver­sity of Re­ading (Re­ading, Wielka Bry­ta­nia). Ty­po­graf, czło­nek ATypI.
 Obec­nie pra­cuje, jako nie­za­leżny pro­jek­tant i kon­sul­tant. Jest ak­tywny w ta­kich dzie­dzi­nach, jak: pro­jek­to­wa­nie wie­lo­ję­zycz­nych pism (rów­nież dla ję­zy­ków nie­ła­ciń­skich), pro­gra­mo­wa­nie fon­tów Open­Type, pro­jek­to­wa­nie gra­ficzne i ty­po­gra­ficzne, kon­sul­ta­cje zwią­zane z pi­smami dru­kar­skimi i fon­tami. Oka­zjo­nal­nie wy­kłada oraz pu­bli­kuje na te­maty zwią­zane z ty­po­gra­fią.
 Skolar/​Surat, to pro­jekt jego życia, cią­gle udo­sko­na­lany i roz­wi­jany, ale mam na­dzieję, że nie ostatni. To bar­dzo do­bry pro­jekt. Za­ło­że­niem było stwo­rze­nie kroju zop­ty­ma­li­zo­wa­nego do dłu­gich, struk­tu­ral­nych tek­stów, bar­dzo czy­tel­nego w ma­łych stop­niach za­równo w od­mia­nie pro­stej, jak i kur­sy­wie czy ka­pi­ta­li­kach, do­brze spra­wu­ją­cego się w pu­bli­ka­cjach za­wie­ra­ją­cych duże ilo­ści cią­głego tek­stu, przy­pi­sów, in­dek­sów gór­nych i dol­nych, ta­bel, skom­pli­ko­wa­nych strza­łek, jed­nym sło­wem — naukowego.

Da­vid za­czy­nał pracę od stu­dio­wa­nia ta­kich kro­jów, jak Ehr­hardt MT, Ti­mes New Ro­man czy Aca­de­mica, przy­glą­dał się pu­bli­ka­cjom na­uko­wym róż­nych wy­daw­nictw, dys­ku­to­wał i za­sta­na­wiał się: Jak po­wi­nien wy­glą­dać taki krój? Czego ocze­kują na­ukowcy? Do­szedł do na­stę­pu­ją­cych wnio­sków:
— po­żą­dany sto­pień pi­sma to 10 – 11 pkt. o wy­so­ko­ści x 1,5 mm;
— krój po­wi­nien do­brze się za­cho­wy­wać w przy­pi­sach w stop­niu 7 – 8 pkt. i 1 mm wy­so­ko­ści x;
— po­wi­nien rzu­cać się w oczy w są­siedz­twie ilu­stra­cji;
— od­miana gruba musi do­brze dzia­łać za­równo w skró­tach, jak i dłu­gich tek­stach — być może po­trzeba dwóch gru­bych od­mian, zróż­ni­co­wa­nych wagą;
— kur­sywa po­winna wy­róż­niać się w skró­tach, a rów­no­cze­śnie być czy­telna w dłu­gich tek­stach;
— krój po­wi­nien za­wie­rać wy­ra­zi­ste znaki in­ter­punk­cyjne i na­wiasy, które będą współ­grać i z tek­stem, i cy­frami;
— ko­nieczna jest ob­sługa wszyst­kich łaciń­skich ję­zy­ków eu­ro­pej­skich oraz trans­li­te­ra­cji naj­waż­niej­szych ję­zy­ków nie­ła­ciń­skich (np. chiński/​pinyin, san­skryt etc.);
— punk­tory (bu­lety), in­deksy górne i dolne mu­szą być spójne we wszyst­kich wariantach.

 Uwzględ­nia­jąc po­wyż­sze po­stu­laty, wy­pra­co­wał in­te­re­su­jący krój sze­ry­fowy, o tro­chę nie­jed­no­znacz­nej dwu­ele­men­to­wo­ści i — jak po­ka­zują przy­kłady — do­sko­nale speł­nia­jący po­wzięte za­ło­że­nia. Rzućmy okiem na ar­ku­sze testowe.

Sprze­daż pro­wa­dzi wy­łącz­nie Type To­ge­ther. Obec­nie można na­być tylko od­mianę pro­stą i kur­sywę oraz ich wa­rianty po­gru­bione — semi-​bold, bold — w su­mie sześć od­mian (bez Su­rata, cy­ry­licy, ani trans­li­te­ra­cji). Pa­kiet kosz­tuje 199 do­la­rów.
 Cena, dla osób zaj­mu­ją­cych się edy­tor­stwem na­uko­wym, jest roz­sądna. Pu­bli­ka­cje na­ukowe naj­czę­ściej za­wie­rają grekę — na­wet je­śli tylko po­je­dyn­cze glify, to wy­pa­da­łoby ją mieć całą w tym sa­mym fon­cie — a więc może pro­szę się wstrzy­mać z za­ku­pem do czasu opu­bli­ko­wa­nia wer­sji pro, co na­stąpi w pierw­szym kwar­tale 2010 roku.
 Sko­lar Pro bę­dzie za­wie­rał cy­ry­licę we wszyst­kich wa­rian­tach na­ro­do­wych, grekę w wa­rian­cie po­li­to­nicz­nym i mo­no­to­nicz­nym oraz (praw­do­po­dob­nie) ze­staw zna­ków do trans­li­te­ra­cji. Na­leży jed­nak się spo­dzie­wać, że zo­sta­nie obar­czony wyż­szą ceną.

In­for­ma­cje
Da­vid Bře­zina Strona do­mowa
Type To­ge­ther Dys­try­bu­cja Sko­lara
Kon­kursy pro­jek­to­wa­nia pism Mo­dern Cy­ril­lic | Gran­shan