Archiwa kategorii: język

Nowości języka polskiego

Rada Języka Polskiego podjęła problem nosówek w języku mówionym. Zasady naszego języka przewidują dwie nosówki: «ą» [oŋ] i «ę» [eŋ], jednak uzus (język mówiony) wyprzedza zasady i dopuszcza trzecią, jeszcze nieskodyfikowaną: [aŋ] (np. wł[aŋ]czać). Jak przypuszcza znany profesor, Rada prawdopodobnie uzna nosówkę [aŋ] za prawidłową. Pozostaje jednak problem reprezentacji graficznej. Naturalnie odpowiadałaby jej litera «ą», jest jednak ona już zarezerwowana dla nosówki [oŋ]. Czy wobec tego dokonać dalszych zmian i wprowadzić nową literę, graficznie odpowiadającą nosówce [oŋ] — o z ogonkiem — a literę «ą» przyporządkować do nosówki [aŋ]? czy też szukać innego rozwiązania? Rada Języka Polskiego zamierza zorganizować szerokie konsultacje społeczne w tej sprawie. Niewykluczone, że w najbliższych dniach, wraz z decyzją zostanie ogłoszony konkurs dla typografów na zaprojektowanie nowej litery.

Bierz tę nulkę!

Przeciwnik otwiera grę za 16 pktów, odpowiadam scrabblem za 66 z wystawką »o« na potrójną premię, w tym momencie dostaję świetny skład i lekko się denerwuję (zablokuje, czy nie?), przeciwnik ustawia scrabbla za 70 w innym miejscu i obie potrójne premie są moje! — 230 pktów.

Rekordowy ruch

Co jest najbardziej pociągające w scrabblach? Adam Twardoch powiedział kiedyś z przekąsem, że awantury o słowa. Ale on jest tylko niedzielnym graczem, bo gdyby grał w turniejach, wiedziałby, że scrabbliści nie toczą wojen o słowa. Słowa się sprawdza. Sytuacja turniejowa opisana powyżej, w której uczestniczyłem 2008 roku w Bydgoszczy — oto jest właśnie kwintesencja scrabbli! Scrabblista jest dumny, kiedy udaje mu się prowadzić efektowną partię. A żeby potrafił, powinien mieć refleks, pamięć, umiejętność przewidywania, liczenia i… znajomość słów. No właśnie, w tym ostatnim przychodzi z pomocą Tomasz Kłosiński wraz z blogiem pt. «Trudne słowa» — proszę go czytać bez gadania.
 Obiecałem Tomaszowi komentarz na temat zaprojektowanego przez niego kroju pisma, który prezentuje, pisząc o nulce. Mam dwie uwagi. Primo, krój byłby bardziej jednoznaczny (spójny), gdyby krzywizny w poszczególnych literach powtarzały się (np. E—S, L—J). Secundo, znaki diakrytyczne należałoby wykreślić lepiej: kreskę w »Ź« bardziej pionowo, a ogonek w »Ę« powinien płynniej łączyć się z literą.

nulka_
Nulka, krój Tomasza Kłosińskiego

Sądzę, że wielu miłośników typografii — czytelników tego bloga — ma do powiedzenia więcej ode mnie. A więc zapraszam do wyrażena swoich uwag w komentarzach tu lub u źródła.

Trudne słowa, blog autorstwa Tomasza Kłosińskiego
Trudne słowa na Facebooku

Czy truskawki zawierają kwas pantonowy?

Od razu odpowiadam — truskawki nie zawierają kwasu pantonowego i nie wiem czy cokolwiek go zawiera. Ten problem nieznanego, gorączkowo poszukującego wiedzy internauty wydał mi się bardzo znaczący. Dziś internet dla wielu osób stał się czymś więcej niż jest w rzeczywistości — najwyższym autorytetem, wszechwiedzącą i wszechmogącą osobą, z którą należy utrzymywać stałą relację. Taki wniosek nasuwa mi się po przejrzeniu pytań zapisanych w statystykach odwiedzin. Nie zacytuję wszystkich, ale na niektóre postaram się rzetelnie odpowiedzieć.

Co można zrobić z papieru czerpanego?
Prawie wszystko to, co ze zwykłego papieru. Papier czerpany robi się z pulpy ręcznie czerpanej sitem, w związku z tym posiada kilka właściwości, które predestynują go szczególnie do druków okolicznościowych w technice typograficznej. Primo, jest gruby. Secundo, ma fakturę sita, którym go czerpano. Tertio, posiada nieregularne krawędzie, których zwykło się nie obrównywać.

Co to jest akcydens?
Druk ulotny, przeciwieństwo druku zwartego, np. ulotka, folder, afisz itp.

Co to jest akronim?
Skrótowiec, szczególna postać skrótu złożonego z pierwszych liter bądź sylab skracanych słów, ewentualnie sylab utworzonych od pierwszych liter, np. Bartimpex, PKO albo Pekao itp.

Co to jest antykwa jednoelementowa?
Pismo drukarskie o klasycznym kształcie glifów, nie posiadające kontrastu (antykwa linearna), tzn. wszystkie elementy litery są tej samej grubości (optycznej), może być bezszeryfowa (grotesk) lub szeryfowa (egipcjanka). Sam termin ‹antykwa› posiada kilka znaczeń, zależnych od kontekstu.

Co to jest apla?
Zadrukowana, jednolita płaszczyzna o całkowitym kryciu.

Co to jest arkusz drukarski?
Jednostka obliczeniowa stosowana w poligrafii oznaczająca a) arkusz papieru w formacie A2 lub B2, zadrukowany dwustronnie dowolną liczbą kolorów lub b) arkusz papieru, na którym wydrukowano 16 kolumn.

Co to jest arkusz wydawniczy?
Jednostka obliczeniowa stosowana w poligrafii i edytorstwie, równa 40 000 znaków (łącznie ze spacjami) tekstu ciągłego lub 700 wierszom (w tym pustych) w przypadku tekstu wierszowanego, lub 3000 cm kw. ilustracji.

Co to jest bigowanie?
Przegniatanie papieru, częściej kartonu (czyli papieru o wyższej gramaturze), pozostawiające na arkuszu wgłębienia ułatwiające późniejsze falcowanie.

Co to jest chorągiewka?
W typografii: niewyrównana krawędź łamu.

Co to jest druk zwarty?
Druk wielostronicowy w oprawie twardej, broszurowej bądź zeszytowej.

Co to jest drukarnia dziełowa?
Drukarnia produkująca książki (dzieła).

Co to jest falcerka?
Urządzenie do automatycznego falcowania.

Co to jest falcowanie?
Zaginanie arkusza w celu uzyskania legi (składki) lub folderu.

Co to jest forma drukowa?
Matryca, nośnik rysunku, który zostanie wydrukowany.

Co to jest impozycja?
Właśc. ‹montaż›, ułożenie kolumn we właściwym szyku na arkuszu montażowym, montaż może być ręczny (np. na arkuszu astralonu) lub elektroniczny (w programie komputerowym).

Co to jest justowanie?
Wyrównywanie łamu — np. do lewej, do prawej lub obustronne — słowo ‹justowanie› użyte bez kontekstu oznacza wyrównanie obustronne.

Co to jest kapitałka?
Tkana tasiemka z okrągłym występem, przyklejana do górnej i dolnej krawędzi bloku w oprawie twardej, spełnia rolę wzmacniająca i ozdobną.

Co to jest kolumna jednołamowa?
Taka, na której jest tylko jeden łam, najczęściej występuje w książkach, w przeciwieństwie do kolumny wielołamowej w gazetach.

Co to jest kursywa?
In. ‹italika›, pismo drukarskie o kształtach glifów nawiązujących do pisma ręcznego, nie zawsze pochylone, często jako odmiana włączane razem z antykwą do rodziny pism.

Co to jest lega?
In. ‹składka›, najczęściej krzyżowo sfalcowany arkusz książki.

Co to jest liniatura?
Liczba linii rastra w centymetrze lub calu.

Co to jest linotyp?
Maszyna do składu gorącego, obsługiwana przez składacza-linotypistę, odlewająca całe wiersze.

Co to jest majuskuła i minuskuła?
Wielka i mała litera.

Co to jest merla?
Sztywna, mocno zaklejona gaza przytwierdzona do grzbietu w oprawie twardej.

Co to jest nakład?
Liczba wydrukowanych egzemplarzy.

Co to jest oprawa broszurowa?
Tzw. oprawa miękka.

Co to jest ornament?
Powtarzalny motyw zdobniczy, często roślinny.

Co to jest pagina?
Numer stronicy lub dodatkowy opis, jak nazwisko autora czy tytuł rozdziału itp. (pagina żywa).

Co to jest papier ilustracyjny?
Papier niepowlekany o wysokich parametrach technicznych: bezdrzewny, satynowany, mocno zaklejony i wypełniony, o wysokiej białości i nieprzezroczystości.

Co to jest skład gorący?
Technologia składania w ołowiu przy zastosowaniu maszyn (np. linotyp, monotyp), w przeciwieństwie do składu ręcznego, czcionki bądź wiersze były odlewane w trakcie (lub niedługo po) pracy składacza, a w związku z tym gorące.

Co to jest stronica redakcyjna?
Stronica książki zawierająca metrykę wydawniczą (np.: tytuł oryginału, nazwisko tłumacza, redaktora, redaktora technicznego, korektora, ilustratora itd.) często, choć nie zawsze w połączeniu z metryką drukarską (firma, adres, nakład, informacje technologiczne).

Co to jest stronica tytułowa?
Stronica zawierająca tytuł dzieła.

Co to jest szpalta
Złożony ale jeszcze nie połamany tekst.

Co to jest szrafunek?
Kreskowanie, np. w heraldyce różne szrafunki w tle zastępują przyporządkowane im barwy, ze szrafunkiem najczęściej jednak można spotkać się w grafice warsztatowej (miedzioryt itp.), gdzie przy jego pomocy artysta wydobywa światłocień.

Co to jest tracking w drukarstwie?
Właśc. ‹spacjowanie›, jednolite powiększenie odstępów międzyliterowych w słowie.

Co to są cyfry nautyczne?
Nautyczne czyli pływające, cyfry z wydłużeniami górnymi i dolnymi, podobnie jak w minuskułach. Przeciwieństwem są cyfry tabelaryczne, które wysokością odpowiadają wielkim literom.

Czy typografia jest częścią naszego życia?
Tak.

Czym różni się inkunabuł od starodruku?
Datą wydania. Pierwszy wydrukowano w drugiej połowie XV wieku, drugi w XVI—XVIII wieku.

Czym różni się kapitalik od wersalika?
Wysokością, która w kapitalikach zbliża się (jest taka sama lub nieco wyższa) do małych liter, rysunek glifów w obu pozostaje taki sam.

Czym różni się stronica od strony?
W potocznym rozumieniu niczym, jednak ściśle rzecz biorąc, mamy tylko dwie strony (choć w geografii aż cztery), np. w manuskryptach i inkunabułach stosowano ‹foliację›, numerując tylko karty, z których każda ma stronę recto i verso, podobnie jak papier ma stronę licową i sitową, każdy arkusz drukarski ma też pierwszą i drugą stronę, choć może zawierać szesnaście stronic. W szczególnym przypadku, jakim jest ‹paginacja ciągła› (kontynuowana z poprzedniego tomu) liczba stronic może osiągać kilkadziesiąt i więcej tysięcy.

Czym zajmuje się zecer?
Składaniem lub łamaniem tekstów w ołowiu.

Gdzie możemy spotkać złą typografię?
Wszędzie: w domu, pracy, szkole, na ulicy, w urzędzie, a nawet w książkach.

Ile firetu ma zwykła spacja?
Nikt nie określił obowiązującej normy, wielkość spacji jest regulowana zwyczajem i estetycznym wyczuciem projektanta kroju, kiedyś było to między 1/2 a 1/3 — we współczesnych pismach wartość ta spada nawet do 1/4 firetu.

Kiedy powstała grafika użytkowa
Początek stanowią pierwsze rysunki skalne, a więc w prehistorii.

Książka kaligrafia
Powtarzam za Henrykiem Sakwerdą — Miluše Pokorná: «Kaligrafia. Sztuka pisania» i Mary Noble: «Kaligrafia. Przewodnik dla początkujących».

Kto to jest giser?
Odlewacz czcionek.

Kto wymyślił pismo drukarskie?
Dokładnie nie wiadomo, ale ogromny wkład miał Johannes Gutenberg, który tak dalece rozwinął technologię czcionek, że z jego zdobyczy do dziś korzystają nawet Azjaci.

Który słownik do przenoszenia wyrazów?
Słownik ortograficzny PWN.

Na czym polega fotoskład?
Na maszynowym składaniu tekstu z wykorzystaniem metod fotograficznych, nośnikiem glifów są specjalne fotomatryce.

Najważniejsza książka o typografii
Robert Bringhurst: «Elementarz stylu w typografii».

Typografia znak dzielenia
÷

Różnica między laminowaniem i lakierowaniem
Pierwsze to powlekanie druków folią, drugie — lakierem.

Cudzysłów drugiego stopnia
Najczęściej używamy «cudzysłowów francuskich».

Przeciwieństwo kursywy
Antykwa.

Półpauza na końcu wiersza
Może być, jeśli nie ma innego wyjścia.

Photoshop składanie książki
To bardzo zły pomysł.

Pierwsza polska czcionka drukarska uwzględniająca znaki diakrytyczne
Nowy karakter polski.

Poligraf liczba mnoga
Poligrafowie, względnie w formie deprecjatywnej: poligrafy.

Zmarła osoba w typografii
Za nazwiskiem stawiamy obelisk: †

Nie mogę zrobić kapitalików
Kapitaliki robi projektant kroju, można byłoby sobie poradzić składając wersalikami w odpowiednio mniejszym stopniu, ale to dziadostwo.